वन्यजन्तु जोगाउन संयुक्त गस्ती
चोरीसिकार नियन्त्रण गर्न चितवन निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रका उपभोक्ता सेनासँगै गस्तीमाचितवन — मध्यवर्ती उपभोक्ता समितिका सदस्य सेनासँगै मिसिएर सामुदायिक वनमा गस्ती गर्न थालेका छन् । मध्यवर्ती क्षेत्रका २१ उपभोक्ता समिति र एक उपसमिति सम्बद्ध युवा गस्तीमा निस्कन थालेका हुन् ।
‘सबै समितिमा समुदायमा आधारित चोरी/सिकार नियन्त्रण युवा जागरण अभियान (सीबीएपीयू) को उपसमिति छ । त्यसमा आबद्ध स्थानीय सेना र प्रशासनको टोलीसँगै गस्तीमा हिँड्ने गर्छन्,’ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत तथा सूचना अधिकारी नुरेन्द्र अर्यालले भने ।
सीबीएपीयू पहिल्यैदेखि गठन भए पनि २०७१ यता बढी सक्रिय छ । सरकारी तवरमै सीबीएपीयू दिवस मनाउन थालिएपछि स्थानीय बढी जागरुक भएको सूचना अधिकारी अर्यालले बताए । समुदायले निकुञ्ज सिमानाभित्र नभएर निकुञ्जसँग जोडिएका मध्यवर्तीका सामुदायिक वन क्षेत्रमा संयुक्त गस्ती गरिरहेका छन् ।
‘नियमित गस्ती नभएर कुनै खास समयमा हामी पनि जाने गरेका छौं,’ पूर्वी चितवनको मृगकुञ्ज मध्यवर्ती उपभोक्ता समितिअन्तर्गत रहेको सीबीएपीयूका अध्यक्ष डोमा पौडेलले भनिन् । यो वर्ष स्थानीय तह र प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा चुनावका बेला मृगकुञ्जको सीबीएपीयूले सेना र निकुञ्ज प्रशासनसँगै मिलेर मध्यवर्ती क्षेत्रका वनमा गस्ती गरेको थियो । मंगलबार पनि सौराहा नजिक खोरसोर वनमा संयुक्त गस्ती थियो ।
‘चुनावको बेलामा पनि हिँडेको थिएँ । आज पनि निस्किएँ । सेना र प्रशासनले कति दु:ख गरेर जनावर जोगाएको रहेछ भन्ने अनुभूति गर्न पाएको छु,’ गस्तीमा सहभागी सौराहाका युवा सुराजन श्रेष्ठले भने । महिला–पुरुष दुवै मिलेर गस्तीमा जाने गरेका छन् ।
चैत महिनालाई चोरी/सिकारका दृष्टिले बढी जोखिम मानिने निकुञ्जका अधिकारी बताउँछन् । सबै मध्यवर्ती उपभोक्ता समितिमा सीबीएपीयू गठन भए पनि चितवनको सौराहा र नवलपरासीको अमलटारी तथा गोसाइँबाबा उपभोक्ता समितिअन्तर्गतका वनमा समुदाय पनि गस्तीमा जाने गरेको निकुञ्जका सूचना अधिकारी अर्यालले बताए । निकुञ्ज संरक्षणमा प्रशासन, सेना र स्थानीयको त्रिकोणात्मक सम्बन्धले प्रभावकारी काम गरेको उनले बताए ।
‘समुदायको साथ लिएर अन्य कामहरू हुँदै आएका छन् । गस्तीमा पनि साथ लिन खोजेका हौं,’ उनले भने । केही वर्षअघिसम्म चितवन निकुञ्जमा गैंडाको चोरी/सिकार हुन्थ्यो । दुर्लभ मानिएको एकसिंगे गैंडा वर्षमा ३८ वटासम्म चोरी/सिकारका कारण मारिएका थिए । पछिल्लो पाँच वर्षमा सिकारीले दुईवटा गैंडा मारेको सूचना अधिकारी अर्यालले बताए ।
‘समुदायको सक्रियताले चोरी/सिकार नियन्त्रण भएको छ । हामी समुदायलाई सधैं साथ लिनेछौं,’ उनले भने । चितवन निकुञ्जलाई विश्वमा दुर्लभ मानिएका एकसिंगे गैंडा र पाटेबाघको राम्रो बासस्थान मानिन्छ ।
पूर्वी अफ्रिकाबाट चितवन
नेपालले संरक्षण क्षेत्रमा पाएको सफलताका विषयमा जानकारी लिन पूर्वी अफ्रिकाका उच्च सरकारी अधिकारी चितवन निकुञ्जको भ्रमणमा छन् । केन्या, रुवान्डा, युगान्डा र तान्जनियाका सरकारी अधिकारीले बुधबार निकुञ्ज मुख्यालयमा गएर संरक्षणमा प्राप्त सफलताका विषयमा जानकारी लिएका छन् । अफ्रिकी महादेशमा दुईवटा खाग हुने कालो र सेतो गैंंडा पाइन्छ ।
‘ती देशहरूमा चोरी/सिकारको चर्को समस्या छ । हाम्रोमा चोरी/सिकार पहिला उत्कर्षमा रहे पनि अहिले नियन्त्रणमा छ । यो के कसरी भएको हो भन्ने जान्न उनीहरू आएका रहेछन्,’ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका सूचना अधिकारी अर्यालले भने । साभार; कान्तिपुर







