४६ हजार वर्षअघिको हात कसको थियो– हड्डीका ६ वटा टुक्राबाट खुल्यो रहस्य
एउटा हातका केही हड्डीबाट कति कुरा थाहा पाउन सकिएला?
त्यो हात कसको थियो? पुरूषको कि महिलाको? कति हजार वर्षअघि बाँचेको थियो? हामीजस्तै आधुनिक मानवको थियो कि अहिले पृथ्वीबाट हराइसकेको अर्को मानव प्रजातिको?
स्पेनको एउटा गुफामा भेटिएका ६ वटा अवशेषले वैज्ञानिकलाई यिनै प्रश्नको उत्तर खोज्ने अवसर दिएका छन्।
अनुसन्धान टोलीका अनुसार ती अवशेष एक वयस्क पुरूष नियान्डरथलका हुन्। उनी करिब ४६ हजार वर्षअघिका मानिस थिए।
स्पेनको मानव विकाससम्बन्धी अनुसन्धान संस्था आइफेस–सेर्काले यही अक्टोबर १९ मा सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार ती अवशेषमा दायाँ हत्केलाका तीन हड्डी, औंलाको एउटा हड्डी र थप दुई टुक्रा छन्।
ती दुई टुक्रा मानवकै हड्डी भएको प्रोटिन परीक्षणबाट पहिचान गरिएको छ। आनुवांशिक परीक्षणले ती अवशेष पुरूष नियान्डरथलको भएको अनुसन्धान टोलीको निष्कर्ष छ।
यी हड्डी उत्तरी स्पेनको नाभारा क्षेत्रमा पर्ने अबाउन्त्स गुफामा भेटिएका हुन्।
नाभारा सरकारको विवरण अनुसार त्यहाँ नियान्डरथलका अवशेष पहिचान भएको यो पहिलो घटना हो। साथै, अहिलेसम्म उक्त क्षेत्रमा भेटिएका मानव अवशेषमध्ये यी सबभन्दा पुराना हुन्।
कार्बन परीक्षणले ती अवशेषलाई आजभन्दा ४४ हजारदेखि ४९ हजार वर्षअघिको समयभित्र राखेको छ। त्यसैले अनुमानित समय बुझाउन करिब ४६ हजार वर्षअघिको भनिएको छ।
यी हड्डी अहिले भर्खरै भेटिएका होइनन्। आइफेस–सेर्काका अनुसार केही समयअघि नै उत्खनन गरिएका अवशेषको पहिचान अहिले सार्वजनिक गरिएको हो।
भेटिनु र चिनिनु बीचको यो अन्तर महत्त्वपूर्ण छ। माटोबाट कुनै हड्डी निकाल्दैमा त्यसको सबै इतिहास खुल्दैन। त्यसपछि सुरू हुने प्रयोगशाला परीक्षणले अवशेषको परिचय बदल्न सक्छ।
अबाउन्त्सका हड्डीमा अनुसन्धानकर्ताले एउटा उपयोगी कुरा फेला पारेका थिए — प्राचीन डिएनए।
हजारौं वर्ष पुरानो शरीरको अंशमा बाँकी आनुवांशिक सामग्रीले मानिसको इतिहास बुझ्न ठूलो सहयोग गर्न सक्छ। यसका लागि ती अवशेषलाई ध्यानपूर्वक पढ्नुपर्छ।
अमेरिकाको स्मिथसोनियन संस्थाको मानव उत्पत्तिसम्बन्धी विवरण अनुसार वैज्ञानिकले प्राचीन र आधुनिक मानवका आनुवांशिक संरचना तुलना गरेर उनीहरूको सम्बन्ध खोज्छन्। यसबाट फरक मानव समूह बीचको नाता र विगतमा उनीहरूबीच भएको प्रजनन पहिल्याउन सकिन्छ।
अब प्रश्न उठ्छ — नियान्डरथल भनेका को थिए?
उनीहरू बाँदर थिएनन्। उनीहरू हाम्रो नजिकका तर अहिले हराइसकेका मानव नातेदार थिए। उनीहरूको वैज्ञानिक नाम ‘होमो नियान्डरथालेन्सिस’ हो। आजका हामी ‘होमो सेपियन्स’ हौं।
स्मिथसोनियनका अनुसार नियान्डरथल युरोप र एसियाका केही भागमा बस्थे। तिनको शरीर सामान्यतया होचो र गठिलो थियो। यस्तो शारीरिक बनोटले चिसो वातावरणमा शरीरको ताप जोगाउन सहयोग गर्थ्यो।
उनीहरूलाई केवल गुफामा बस्ने असहाय प्राणीका रूपमा कल्पना गर्नु गलत हुन्छ। उनीहरूले विभिन्न प्रकारका औजार बनाउँथे, आगो प्रयोग गर्थे, ठूला जनावरको सिकार गर्थे र वनस्पतिबाट पनि खाना प्राप्त गर्थे।
