तीन वर्षमा विदेश रोजगारीमा गएका चार हजार नेपाली श्रमिकको मृत्यु

काठमाडौं– आर्थिक वर्ष २०७७÷७८ देखि २०७९÷८० सम्म विदेश रोजगारीमा गएकामध्ये चार हजार ३५ नेपाली श्रमिकको मृत्यु भएको विवरण वैदेशिक रोजगार बोर्डको तथ्यांमा उल्लेख छ। बोर्डका सो अवधिमा ८७० जना अंगभंग तथा बिरामी भएका छन्। गत तीन वर्षको श्रमिकको मृत्यु दर विश्लेषण गर्दा २०७७÷७८ को तुलनामा २०७८÷७९ मा पाँच प्रतिशत वृद्धि भएको र २०७८÷७९ को तुलनामा २०७९÷८० मा एक प्रतिशत घटेको छ।
त्यस्तै, अंगभंग तथा बिरामी श्रमिकको दर २०७७÷७८ मा १८।५० प्रतिशत रहेकामा २०७८÷७९ मा ३१।९५ प्रतिशत र २०७९÷८० मा ४९।५४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। मृत्यु हुने श्रमिकको संख्यामा कमी आए पनि अंगभंग तथा बिरामीको दर बढ्दो क्रममा रहेको महालेखा परीक्षकको वार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपाली कामदार सम्बन्धित देशको हावापानी, कामको चाप, मदिरा सेवन, कामदारबीच झैझगडा, परिवारिक तनाव, स्थानीय कानुनको जानकारीको अभाव, मेसिनरी औजार सञ्चालनमा हुने प्राविधिक त्रुटि, ट्राफिक दुर्घटना, विरामी, कार्यस्थल दुर्घटना, जलेर, निस्सासियर, डुबेरलगायतका कारणले मृत्यु, अंगभंग तथा बिरामी परेको अवस्था छ।
यस वर्ष भएको कुल मृत्यु १ हजार २५० मध्ये मलेसियामा २७।९६ प्रतिशत, साउदीमा २६।३६ प्रतिशत, संयुक्त अरब इमिरेट्समा १७।९८ प्रतिशत, कतारमा १७।२३ प्रतिशत, कुवेतमा ६।०४ र अन्य देशमा ४।४३ प्रतिशत रहेको छ।
स्वदेशबाट मेडिकल जाँच गरी श्रमका लागि गन्तव्य गएको नागरिकको वैदेशिक रोजगारी अवधिमा हुने मृत्युलाई स्वाभाविक मान्न सकिँदैन।
यसरी स्वभाविक, अज्ञात र अन्य कारणले मृत्यु हुनेको संख्या अधिक रहेको देखिएकाले वास्तविक कारण पत्ता लगाउनुका साथै बिरामीको कारण मृत्यु हुने मुलुकको स्वास्थ्य सुविधासम्बन्धी अध्ययन, ट्राफिक दुर्घटनाबाट मृत्यु हुने मुलुकमा सचेतनाका कार्यक्रम, आत्मह दुरुत्साहन गर्न मनोचिकित्सालगायत कार्यक्रम सञ्चालन गरी श्रमिकको मृत्युदर न्यून गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्ने प्रतिवेदनको सुझाव छ।
वैदेशिक रोजगारीमा रहेका कामदारको गन्तव्य मुलुकमा मृत्यु भए मृतकको शव अन्तिम संस्कारको लागि परिवारलाई हस्तान्तरण गर्न वैदेशिक रोजगार बोर्डबाट रकम निकासा हुने गरेको छ। यो वर्ष शव व्यवस्थापनमा २ करोड ८५ लाख ८० हजार खर्च भएको प्रतिवेदनमा जनाइएको छ।
बोर्डबाट वैधानिक रुपमा रोजगारीमा रहेका कामदारको मात्र शव व्यवस्थापनका लागि रकम निकासा हुने गरेकोले गैरकानुनी रुपमा रहेका श्रमिकको मृत्यु भए शव व्यवस्थापनमा समस्या हुने गरेको नियोगहरुले उल्लेख गरेका छन्।
वैदेशिक रोजगार व्यवसायी, रोजगारदाता कम्पनी, गन्तव्य मुलुकका सम्बन्धित निकायको कारणसमेत श्रमिक गैरकानुनी आप्रवासन हुने अवस्था देखिएको छ। अवैधानिक रुपमा रहेका र अलपत्र परेका कामदारलाई सुरक्षित आवासगृहमा राखी उद्धारसमेत गरेको स्थिति छ।
अवैधानिक रुपमा रहेका श्रमिकको मृत्यु भएमा मृतकको शव व्यवस्थापन नगरिनु व्यावहारिक देखिँदैन। श्रमिक गैरकानुनी आप्रवासनका कारण अध्ययन विश्लेषण गरी मृत्यु हुने श्रमिकको शव व्यवस्थापन हुनुपर्छ।
वैदेशिक रोजगार नियमावली, २०६४ को नियम २८ मा वैदेशिक रोजगारीमा गएको कुनै कामदारको करार अवधिभित्र कुनै कारणले मृत्यु भए मृतक श्रमिकको नजिकको हकवालालाई वैदेशिक रोजगार कोषबाट प्रारम्भमा ३ लाख र २०७४ साउन १६ देखि ७ लाख आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउने व्यवस्था छ।
वैदेशिक रोजगार बोर्डबाट प्राप्त विवरणअनुसार विगत पाँच वर्षमा पाँच हजार ५११ मृतक श्रमिकतर्फ।३ अर्ब तीन करोड ९८ लाख र १५ अंगभंग तथा बिरामी श्रमिकतर्फ ४३ करोड ८४ लाख ७२ हजार आर्थिक सहायता उपलब्ध गराएको छ।